1. Strona główna
  2. /
  3. Bezpieczeństwo, Blog, Wiedza
  4. /
  5. Czym jest kultura bezpieczeństwa...

Czym jest kultura bezpieczeństwa w organizacji?

Bezpieczeństwo i higiena pracy w organizacji to nie tylko gruby segregator z instrukcjami i obowiązkowe szkolenia wstępne i okresowe BHP. To również wysoka lub niska kultura bezpieczeństwa w przedsiębiorstwie. Jaką kulturą charakteryzuje się Twoja firma?

Definicja kultury bezpieczeństwa

Bez względu na to czy mówimy o przedsiębiorstwie produkcyjnym, czy też nie, oprócz kultury organizacyjnej w każdej firmie mamy do czynienia również z kulturą bezpieczeństwa. Jest to zbiór wartości, postaw, zachowań i kompetencji, który wykształcił się w danym przedsiębiorstwie na podstawie narzuconych norm i reguł, a także niepisanych poglądów, przekonań i oczekiwań. Na kulturę bezpieczeństwa w organizacji składają się zachowania i postawy pojedynczych pracowników jak również zbiorowe poglądy i przeświadczenia. Kulturę bezpieczeństwa buduje się latami i bardzo silny wpływ na jej sterowanie i zmianę (na lepsze i na gorsze) ma kadra zarządzająca.

Poziom wyżej – poziom niżej

Słyszałam kiedyś rozmowę dwóch specjalistów ds. BHP:

– Jaka kultura bezpieczeństwa funkcjonuje u Was w firmie? – spytał jeden z nich.

– Nie mamy czegoś takiego – odpowiedział drugi.

Oczywiście, w każdej firmie kultura bezpieczeństwa funkcjonuje, jedynie może ona być na niskim poziomie, co wynika z zaniechania tej kwestii. Tak z pewnością było w firmie specjalisty ds. BHP przywołanego w powyższym, krótkim dialogu. Zwykło się mówić o wysokiej lub niskiej kulturze bezpieczeństwa w organizacji. Różnice między tymi skrajnymi podejściami do kwestii BHP w firmie omówione zostały na rysunku 1.

Rodzaje kultury bezpieczeństwa w organizacji

Wysoka (silna) kultura bezpieczeństwa

  • Działania z zakresu BHP prowadzone przez firmę przewyższają wymagania zawarte w normach i przepisach prawa
  • Wysoka wartość przypisana życiu i zdrowiu pracownika
  • W organizacji systematycznie odbywają się szkolenia i wydarzenia promujące kwestie BHP
  • Motywacja wewnętrzna w zakresie bezpieczeństwa
  • Wysoka reaktywność załogi w zakresie bezpieczeństwa m.in. pracownicy na bieżąco zgłaszają ryzyka BHP

Niska (słaba) kultura bezpieczeństwa

  • Działania z zakresu BHP często nie spełniają minimalnych wymagań zawartych w normach i przepisach prawa
  • Wysoką wartość stanowi terminowość realizacji zleceń, nawet kosztem bezpieczeństwa pracownika.
  • O BHP mówi się tylko w chwili wystąpienia wypadku przy pracy
  • Motywacja zewnętrzna w zakresie bezpieczeństwa
  • Niska lub brak reaktywności w zakresie bezpieczeństwa m.in. pomimo zauważonych usterek i ryzyka BHP pracownicy ich nie raportują

Coroczne statystyki prezentowane przez Państwową Inspekcję Pracy ukazują, że czynnik ludzki jest kluczową przyczyną większości wypadków przy pracy np. niewłaściwe, samowolne zachowanie się pracownika. Wiele firm doradczo-szkoleniowych oferuje przeprowadzanie kompleksowych ocen kultury bezpieczeństwa w przedsiębiorstwie, które mają na celu zbadanie przyjętych w organizacji wzorów zachowań, podejść do ryzyka i rangi bezpieczeństwa w hierarchii ogółu wartości firmy. Przeprowadzenie takiej analizy okazuje się być pomocne w opracowaniu planu działań zmierzających do minimalizacji wypadków przy pracy.

Wpływ na jednostkę

Nowozatrudniony pracownik, który w poprzednim zakładzie pracy wykazywał postawy pro bezpieczne (np. zawsze zgłaszał zauważone ryzyka, potrafił zwrócić uwagę współpracownikowi, żeby założył rękawice termiczne, podczas pracy z gorącymi elementami), w nowym miejscu zatrudnienia, które charakteryzuje się niską kulturą bezpieczeństwa istnieje duże ryzyko, że szybko straci on swój wzorowy stosunek do kwestii BHP. Każdy z nas chce być lubiany i w większości nie lubi wyróżniać się z tłumu. W związku z tym często „wtapiamy się” w otoczenie i przyjmujemy zachowania i postawy zgromadzonych wokół.

Bez względu na wielkość organizacji czy branżę, każde przedsiębiorstwo charakteryzuje się unikatową dla niej kulturą bezpieczeństwa. Kształtowanie się jej jest procesem ciągłym i szczególną rolę posiada w nim każdy przełożony. To on swoją postawą do kwestii bezpieczeństwa pokazuje swoim pracownikom czy restrykcyjnie i konsekwentnie podchodzi do kwestii BHP, czy może raczej priorytet stanowi dla niego wygoda i szybkość wykonywanych czynności. Każdy przełożony powinien być osobą świadomą zagrożeń występujących na jego obszarze, a swoją postawą prezentować, że kwestie BHP są mu znane i traktuje je priorytetowo. W związku z tym nie powinno m.in. dochodzić do sytuacji, kiedy to przełożony nie stosuje środków ochrony indywidualnej wymaganych w danym obszarze oraz nie zwraca uwagi swoim pracownikom, gdy nie przestrzegają oni przepisów BHP.

Bardzo łatwo przypiąć przełożonemu łatkę: „do tematów BHP podchodzi na luzie”. Wystarczy np. wejście kierownika na obszar produkcyjny bez butów BHP, żeby wśród załogi pojawiły się komentarze: „od nas to wymaga, a sam to w prywatnych butach chodzi”. Jeżeli zależy nam na zbudowaniu wysokiej kultury bezpieczeństwa w organizacji, zachowanie kierownictwa w kwestiach BHP powinno być nienaganne, wręcz wzorowe.

Nieświadomy CSR

Pracując w organizacjach (oraz dla organizacji) charakteryzujących się wysoką kulturą bezpieczeństwa zauważyłam, że występuje w nich nie tylko mniej wypadków przy pracy, ale również mniej wypadków w drodze do/z pracy. Każdy z nas jest jednością i niejednokrotnie postawy oraz utarte schematy zachowań przenosi z domu do pracy i na odwrót. Kadra zarządzająca, która wysoką wagę przypisuje kwestii kształtowania wysokiej kulturze bezpieczeństwa przyczynia się, więc nie tylko do mniejszej ilości wypadków przy pracy, ale również bezpieczniejszego życia nas wszystkich w życiu codziennym.

Autor: Katarzyna Gulanowska

Starszy specjalista ds. BHP